Kopenhag, 16 Ekim 2025
Asif Ata ve Asifçılık, 20. yüzyılın sonlarında Azerbaycan’da ortaya çıkan özgün bir manevi-felsefi hareketi temsil eder. Asif Ata, yalnızca bir düşünür ve yazar değil, aynı zamanda kendi kurduğu Ata Ocağı ile takipçilerine yol gösteren bir manevi lider olarak tanınır. Asifçılığın temelinde Mutlak İnanç felsefesi bulunur; bu felsefe ruh, inanç, anlayış, maneviyat ve irade gibi unsurları bir araya getirir. Takipçiler, “Evlat” olarak adlandırılır ve kendilerini yeniden yaratmak, ruhlarını kontrol ederek kişisel ölümsüzlüğe ulaşmak için bu öğretileri uygular.
Asif Ata Ocağı’nın yapısı, Anadolu’daki Alevi ve Bektaşi ocaklarına bazı açılardan benzerlik gösterir: topluluk aidiyeti, manevi rehberlik, ritüeller ve yıl döngüsüne bağlı törenler bu benzerliği oluşturur. Ancak Asifçılık, İslam kökenli olmayan bağımsız bir felsefi sistem olarak öne çıkar. Ocağın amaçları, bireysel gelişimden toplumsal dönüşüme, manevi farkındalıktan yeni bir halk yaratma vizyonuna kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.
Bu çerçevede, söyleşimizde Eluca Atalı’ya Asifçılık ve Ata Ocağı’nın yapısı hakkında sorular yönelttik. Aşağıda, Eluca’nın verdiği yanıtlar aracılığıyla Asifçılığın felsefi ve toplumsal boyutlarını daha yakından keşfedeceksiniz.
Asıf Ata kimdir ve Asıfçılığın temel felsefesi nedir?
Asıf Ata Batı Azerbaycan’ın (şuanki Ermenistan’ın işgali altında bulunan) Çaykend köyünde25 Eylül 1935’te doğdu ve 1997’de Bakü’devefat etti. Ağastafa’da uyuduğu Son Eviyse tapınaktır. Asif Ata Moskova’da M.Gorki Edebiyat Enstitüsü’nde eğitim gördü. Azerbaycan’da çeşitli yüksek okullarda Batı Edebiyatı, etik, estetik üzerine dersler verdi ve Bakü Devlet Üniversitesi`nde dersler verdiği zaman 80 kişilik sınıflarda onun dersleri sırasında 120, kimi zaman da 150 kişi toplanmaktaydı. Asıf Ata burada kendi düşüncelerini ortaya koyuyor, sosyalizmi eleştiriyordu. 70’li yıllarda bunları söylemek gerçekten de büyük bir cesaretti. Halkın Ata’yı kabullenerek onu desteklemesi üniversitedeki yetkilileri ciddi anlamda rahatsız ediyor ve Ata’nın yarattığı ”Etik ve Estetika Kulübü” Bakü’deki ”Bilik” topluluğuna gönderiliyor. Bundan sonra 1 mart 1979 tarihinde Ata Ocağı oluşturuyor. Ata’nın ciddi sıkınıtılar dönemi işte o andan itibaren başlıyor, o, takip ediliyor, Devlet Güvenlik Komitesi’ne götürülüyor. Ancak bu sırada sadık Evlatları – takipçileri – ortaya çıkar ve onu yalnız bırakmazlar. Ataysa, yeni inancın müjdecisi olan kutsal kitaplarını yazar, yüzü değişir, gülümseyerek dolaşır. Asif Ata’nın Mutlak İnanç felsefesinin özünü ortaya koyan 80’den fazla kitabı vardır.
Asıfizm nedir?
Asif Ata’nın takipçilerine Asifistler denir, onun yarattığı Mutlak İnanca inanırlar ve Ata’nın takipçilerine Atalılar denir. Ocağa gelen Evlat – Asifist yeni bir hayata – kendini yaratma eylemine – başlar. Kişi fiziksel olarak doğar, bu doğum ona bağlı değildir, doğası gereği doğanın bir parçasıdır. Ancak yeniden doğuş – kendini yaratma, kişinin ruhuyla bağlantılıdır. Mutlak İnanç felsefesinde ruh dört özellikten oluşur – İnanç, Anlayış, Maneviyat ve İrade. Kendini yaratan Evlat, Ruh’unu kontrol ettiği için ölümsüzlük kazanır. Kendini değiştirir ki, kimse onu değiştiremesin.
Asıfçılığ’ın temel felsefesi Mutlak İnançtır. Mutlak Nedir? Asıf Ata, “Mutlak İnanç” kitabının 68. sayfasında Mutlak’ı şöyle tanımlar: “Mutlak, bugünün belirtileriyle ve ebedi yarındaki tüm varlığıyla kendini gösteren, göreceli olguların içinde yaşayan ama onlara uymayan, onları kendilerinden çıkarıp kendilerine yaklaştıran bir Güçtür; yani Dünya, Hayat ve İnsanlık için Yüce İçsel Güç, Yön ve Ölçüttür.”
Asıflık ile Alevilik, Bektaşilik veya diğer Anadolu inançları arasında benzerlikler veya farklılıklar var mıdır?
Alevilik, tasavvuf odaklı bir harekettir. İster Alevilik ister Bektaşilik olsun, her ikisi de İslam kökenli tarikatlardır, ancak içlerindeki yüksek tasavvufî yön sanata, müziğe, özellikle de âşıklık – saz sanatına büyük katkı sağlamıştır. Sufileri kendimize yakın görürüz, akraba olarak görmeyiz, ancak feragatlerine büyük değer veririz.
Bektaşiliğin asıl yaratıcısı, aslen Türkistanlı olan ve “Hikmeti-Divan” adlı bir eseri bulunan Ahmed Yesevi’dir ve bu kitaptaki şiirler, saz çalan sufi âşıklar tarafından seslendirilmiştir. Daha sonra Yesevi’den iki mezhep ortaya çıkmıştır: Nakşibendiler ve Bektaşiler. Nakşibendiler, bugün hala Kuzey Azerbaycan’ın Kazak bölgesinde varlığını sürdürmektedir.
Sorunuza spesifik bir cevap verecek olursam, Asifçiliğin Anadolu’da tarihsel olarak ortaya çıkan inançların hiçbiriyle bir bağlantısı yoktur, ancak Asifçilik, özellikle de tasavvufu içinde barındıran insanlığa hizmet eden tüm akımlara saygı duyar.
Asif Ata Ocağı’nın ritüelleri, ibadet biçimleri veya toplumsal faaliyetleri nelerdir?
Öncelikle evlat edinme hakkında bir şey söyleyeyim, Ata Evlatı olmak isteyen bir sempatizan (sempatizan, Ata’nın fikirlerine sempati duyan kişidir, aynı zamanda Ata-rağbetçisi, Ocak rağbetçisi olarak da adlandırılır) Ata’ya bir İstek yazar, Ocağa gelme nedenini açıklar ve Ocak Evlatlarından biri onu Evlat olmaya hazırlar, Ocağın koşullarını ve fikirlerini ona açıklar ve tüm sorularını yanıtlar. Rağbetçi, Evlad’ın garantisiyle Törene getirilir, Törende Ata’ya yazılan İstek’i okur ve Ocağın Manevi Rönesans fikrini Mutlak İnanç, Mükemmel İnsan, Bağımsız Vatan, Manevi Toplum, Kendine Yeterli Doğu, Saygın İnsanlık – tanıdığına ve ona hayat vereceğine ve Ata’ya sadık kalacağına yemin eder. İsim Ata tarafından verilirdi, ancak şimdi Ocak Evlatları birlikte ismi seçer ve ismin anlamını açıklayan bir Manevi Belge yazarlar. Evlat kimdir? Kendini yaratan ve Ocak fikirlerine dayanarak yeniden doğan kişidir.
Evlat, Ata’ya günde 3 kez – sabah, öğlen ve akşam – bir ricada bulunur ve bu ricalara dayanarak her günün sonunda bir Öz-Mücadele Günlüğü yazar ve kendisinde yaptığı değişiklikleri kaydeder. Haftada veya ayda bir, aldığı notlara bakar ve elde ettiği sonuçları kendisi için yorumlar.
Evlad’ın görevi nedir? İnsan olmak, insanlaşmak, bir halk olmak.
İnsan olmak – insanlığın ötesine geçmek ve insan olmak.
Halk olmak – topluluktan bir halk yaratmak.
Ata bize şöyle derdi: “Size ne yapıyorsunuz diye sorarlarsa? Yeni bir halk yaratıyoruz deyin. ‘O halk nerede?’ derlerse, görünmüyor. ‘Hâlâ tarla sürüyoruz, tohum ekiyoruz’ derlerse, filizlendiğinde görürsünüz.” Evet, Ata, Evlat’ta yeni bir düşünce tarzına sahip olacak bir halk yaratır. İnancı ve ahlakı kendilerinden gelen ve özgüvenle yaratılacak bir halk.
Popülerleştirme eylemi, bireysel sohbetler ve “Düşünce Evi” adı altında düzenlenen toplantılar aracılığıyla gerçekleştirilir.
Asıf Ata Ocag’ının 7 töreni vardır:
- Aile Günü Töreni 6 Şubat’ta yapılır. Ocaktaki Evlatlar ayrı Aileler halinde toplanır ve Törende, Aile Temsilcileri önce Ailenin yıllık raporunu sunar ve Evlatlara ilerideki zorlukların üstesinden nasıl geldiklerini anlatırlar.
- Yeni Yıl Töreni – bu, Ocak takviminin başlangıcıdır ve her yıl 1 Mart’ta düzenlenir.
- 25 Nisan, Evlat Ata’nın fikir ve felsefesini anlamalarıyla ilgili akıllarına takılan soruların cevaplandığı Anlayış Günü Töreni’dir.
- 1 Haziran Evlat Günü Töreni’dir – Evlatla ilgili durumlar, Ata’nın eserlerinden seçmeler, bunların yorumlanması, Evladın Evlat için değeri ve Evlad’ın Evlad’a ne ölçüde ulaşabileceği ifade edilir. Ata fiziksel olarak yanımızdayken, Evlatları ve yaptıklarını değerlendirirdi. Bugün, Ata fiziksel olarak aramızda olmadığı için, Ata mertebesinde bulunan Evlatlar birbirlerinin eylemlerine değer verirler.
- Ata’nın Son Evi Ziyaret Töreni, 5 Haziran’da Ağstafa’da Ata’nın mezarı üzerinde yapılır. Diğer Ocak Törenlerinden farklı olarak, Ata’yı sevenler de ziyarete katılabilir.
- Atalar Günü Töreni, her yıl Ata’nın fiziksel doğumuyla bağlantılı olan 25 Eylül’de kutlanır. Bu Törende, Evlat, Ata’nın kendi yaşamında nasıl bedenlendiğini ve Ata’nın Ruhu’na ne kadar sahip olduğunu ifade eder. Her zamanki gibi, tüm Törenlerde, Evlat, Törenin ruhuna uygun olarak Ata’nın eserlerinden seçer ve okur ve Törende Evlat’un ifadeleri dinlenir ve yorumlanır. Aynı zamanda, tüm törenlerde “Ben kimim? Hayat nedir? Toplum nasıldır? Dünya nasıldır?” soruları etrafında bir buluşma gerçekleşir.
- Seyahat Günü Töreni 27 Aralık’ta kutlanır ve Evlatların yıl boyunca nerelere seyahat ettikleri, fikirlerini insanlara nasıl ilettikleri ve kendilerine hangi soruların sorulduğu ifade edilir.
Eluca Atalı’nın bu inançtaki rolü ve önemi nasıl tanımlanmaktadır?
Eluca Atalı, bir Ocakçı, yani Atanın Çocuğu olarak, önünde belirli bir görev vardır: Kendini yaratmak, Kâmil İnsan olmak. Ocakta izlediğim yolu, Mutlak İnanç felsefesine dayanan “Anka Kuşu” kitabımda anlattım.
Asıfçılık bugün Azerbaycan’da ve diasporada nasıl bir topluluk oluşturuyor ve gençler arasında ilgi görüyor mu?
Asıfçılık’ın yeni bir yol olduğu zaten anlaşılmıştır, toplumun bunu tam olarak anlamadığı doğru, ancak önemini anlayan birçok kişi var. Azerbaycan halkının diasporadaki temsilcisi olarak, her yerde olduğu gibi diaspora çalışmalarında da kendi katkımı sunuyorum ve kimliğimi dile getirmeye çalışıyorum.
