24 Aralık 2025
Ürdün Gezi günlüğü
Tülay Cetinkaya Saracoglu
Bugün Madaba’daki mozaiklerle ünlü kiliseleri gezdikten sonra, Ürdün’ün en kutsal noktalarından biri olan Nebo Dağı’nı (Cebel Nebo) ziyaret ettim. Burası, üç büyük din – Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam – için ortak öneme sahip bir mekândır.
Musa Kimdir?
Hz. Musa (Moses / Moshe), tarih boyunca üç semavi dinin de en saygı duyulan peygamberlerinden biridir.
Ancak kökeni itibarıyla o, İsrailoğullarının (Yahudi halkının) peygamberidir.
Yahudi geleneğinde Musa, Tanrı tarafından seçilmiş, halkını Mısır’daki kölelikten kurtaran ve Sina Dağı’nda Tanrı’dan On Emir’i alan kişidir.
Bu olay, Yahudi tarihinde Exodus (Çıkış) olarak adlandırılır ve Pesah (Fısıh) Bayramı ile her yıl anılır.
Tarihi olarak Musa’nın, MÖ 13. yüzyılda, yani Firavun II. Ramses döneminde yaşadığı düşünülür.
İsrailoğullarını çölden geçirerek Kenan diyarına (bugünkü Filistin toprakları) yönlendirmiş, ancak kutsal metinlere göre bu topraklara kendisi hiç girememiştir.
Nebo Dağı’nın Kutsal Metinlerdeki Yeri
Tesniye Kitabı (Deuteronomy 34:1–6) Nebo Dağı’nı Musa’nın hayatındaki son durak olarak anlatır:
“Musa, Moav ovalarından Nebo Dağı’na, Pisga Tepesi’ne çıktı. Rab ona bütün ülkeyi gösterdi…
Rab dedi ki: ‘Söz verdiğim ülke işte budur. Sana onu gözlerinle gösterdim ama oraya geçmeyeceksin.’
Ve Musa orada, Rab’bin buyruğu uyarınca öldü.”
Bu anlatıya göre Musa, Tanrı’nın halkına vaat ettiği toprakları sadece bu dağdan görmüş, ancak oraya ulaşmadan burada vefat etmiştir.
Mezarı bilinmemektedir, çünkü metinlerde “Rab onu bilinmeyen bir yere gömdü” ifadesi geçer.
Tarihi Kalıntılar ve Anıt
Musa Yahudi’dir. Nebo Dağı’nın zirvesinde, Bizans dönemine (4. yüzyıl) ait bu kilise, Hristiyanlar tarafından, Musa’nın Tanrı tarafından seçilmiş bir peygamber olarak anısına ve hacıların Musa’nın hatırasını yaşatmak amacıyla inşa edilmiştir. Yüzyıllar içinde genişletilen yapı, günümüzde Musa Anıtı Bazilikası olarak restore edilmiştir. Kilise içinde 6. yüzyıldan kalma mozaikler yer alır; bu mozaiklerde geyikler, kuşlar, aslanlar ve meyve motifleri işlenmiştir. Dolayısıyla kilise, Yahudiliğe değil, Musa’yı anmak isteyen Hristiyan topluluklara aittir.
Yakınında yer alan bronz yılan biçimli haç heykeli, Musa’nın halkını kurtarmak için bronz bir yılanı direğe asması olayını (Çölde Sayım 21:9) temsil eder.
Coğrafi Konum ve Görünüm
Nebo Dağı, Madaba’nın yaklaşık 10 km batısında, 817 metre yüksekliktedir.
Zirveden Ölü Deniz, Ürdün Vadisi, Eriha (Jericho) ve açık havalarda Kudüs yönüne kadar uzanan manzara görülür.
Bu geniş görüş açısı, Musa’nın baktığı “Vaat Edilmiş Ülke” olarak kabul edilir.
Bugün Nebo Dağı, Katolik Fransiskenler tarafından korunmaktadır.
Papa II. Jean Paul (2000) ve Papa Fransis (2016) burada dua etmişlerdir.
Ayrıca bölge, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer almaktadır.
Sonuç
Nebo Dağı, hem tarihi hem dini anlamda Musa’nın yaşam yolculuğunun son noktasıdır.
Yahudilikte kurtuluşun, Hristiyanlıkta sadakatin, İslam’da ise peygamberliğin sembolü olan Musa’nın hatırası, bu dağda hâlâ canlıdır.
Ve Nebo Dağı, sadece bir manzara değil; Tevrat’a göre Tanrı’nın Musa’ya gösterdiği “Vaat Edilmiş Topraklar” (Kenan diyarı — bugünkü İsrail, Filistin, Ürdün ve çevresi), aynı zamanda bugünkü İsrail-Filistin toprak anlaşmazlığının da dini-tarihsel köklerini taşır.
