28 Ağustos 2025
Göbeklitepe ve Karahantepe’den bile daha eski olabileceği düşünülen Mendik Tepe, Taş Tepeler Projesi’ne sonradan dahil edilen bir yerleşim alanı olarak arkeoloji dünyasının dikkatini çekiyor.
Şanlıurfa’da, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Göbeklitepe ve Karahantepe gibi Neolitik merkezleri kapsayan Taş Tepeler Projesi yeni bir keşifle gündemde: Mendik Tepe. Proje başlatıldığında resmi listede yer almayan bu alan, son yıllarda yürütülen yüzey araştırmaları ve kazılarla gün yüzüne çıkarıldı. Şimdi ise Göbeklitepe’den bile daha eski olabileceği ihtimaliyle arkeoloji çevrelerinde heyecan yaratıyor.
Kazılar, Liverpool Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi ve Kazı Başkanı Prof. Dr. Douglas Baird öncülüğünde sürdürülüyor. Baird, bölgede farklı boyutlarda yapılar bulunduğunu belirterek şu soruları gündeme getirdi:
- “Küçük yapılar depolama ya da yemek hazırlama için mi kullanıldı?”
- “4–5 metrelik olanlar konut olabilir mi?”
- “Daha büyük yapılar ritüel amaçlı mıydı?”
Özellikle büyük binalarda görülen özenli taş işçiliği, bu yapıların ritüel amaçlı olduğuna dair ihtimalleri güçlendiriyor.
Neolitik Dönemin Başlangıcına Işık Tutuyor
Baird, Mendik Tepe’nin Neolitik dönemin en başlarına tarihlendiğini düşündüklerini vurguladı. Bölgenin, Göbeklitepe ve Karahantepe gibi Taş Tepeler kapsamındaki diğer yerleşimlerle ilişkili olduğunu, fakat muhtemelen onlardan biraz daha eski bir tabakaya işaret ettiğini söyledi.
Bu bulgular, hem Taş Tepeler Projesi’nin gelişimini hem de Neolitik çağın nasıl başladığını ve insanların yerleşik hayata geçiş süreçlerini anlamaya katkı sağlıyor. Proje kapsamında ayrıca yaklaşık 5 kilometre uzaklıktaki Çakmak Tepe’de de benzer tarihlere rastlandığı bildiriliyor. Hem Mendik Tepe hem Çakmak Tepe, bilinen taş tepe yerleşimlerinden biraz daha eski olma ihtimaliyle değerlendiriliyor.
Göbeklitepe’den Farklı Mimari İzler
Mendik Tepe’nin bir diğer dikkat çekici özelliği, mimari farklılıklar sunması. Göbeklitepe ve Karahantepe’deki gibi büyük “T” biçimli dikilitaşlara rastlanmazken, burada T biçimli olmayan fakat dikilitaş özelliği taşıyan taşların varlığı tespit edildi. Bu durum Mendik Tepe’ye, diğer taş tepelerden ayrılan özgün bir karakter kazandırıyor.
Sonradan Eklenen Bir Yerleşim Alanı
Mendik Tepe’nin ortaya çıkarılması, Taş Tepeler Projesi’nin dinamik yapısını da gösteriyor. Başlangıçta projeye dahil olmayan bu alan, yeni araştırmalar sonucunda projeye eklendi. Böylece Taş Tepeler’in bilinen 12 yerleşimine ek olarak, Mendik Tepe’nin de araştırmalara dahil edilmesiyle bölgenin arkeolojik panoraması genişledi.
Özetle…
- Mendik Tepe, Taş Tepeler Projesi’ne sonradan eklenen yeni bir arkeolojik alan.
- Göbeklitepe ve Karahantepe’den daha eski olabileceği değerlendiriliyor.
- Küçükten büyüğe farklı işlevlerde yapılar barındırıyor; özellikle büyük yapılardaki işçilik ritüel amaçlı kullanımı düşündürüyor.
- Göbeklitepe’deki “T” biçimli dikilitaşların aksine, Mendik Tepe’de farklı tip dikilitaşlara rastlanması, burayı özgün kılıyor.
- Bu keşif, Neolitik dönemin başlangıcına ve insanların yerleşik hayata geçiş süreçlerine dair yepyeni ipuçları sunuyor.
Kaynak: Anadolu Ajansı, tastepeler.org, turkiyetoday.com, archaeology.org, researchgate.net (28.08.2025)
One thought on “Şanlıurfa’da, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Göbeklitepe ve Karahantepe gibi Neolitik merkezleri kapsayan Taş Tepeler Projesi yeni bir keşifle gündemde: Mendik Tepe”