Kopenhag 30 Mart 2026
Daha önce 5 Ekim 2023 tarihinde kaleme alıp yayımladığım bu yazıyı, güncelleyerek kendi medya platformum için yeniden hazırladım. Türkiye’nin kültür, tarih ve inanç turizmine ışık tutan bu eşsiz mirası, yeni bilgiler ve gözlemler eşliğinde bir kez daha sizlerle buluşturuyorum.
ADIYAMAN – 2 bin yılı aşkın geçmişiyle dünyanın en etkileyici arkeolojik alanlarından biri olan Nemrut Dağı, görkemli heykelleri ve eşsiz gün doğumu manzarasıyla ziyaretçilerini büyülemeye devam ediyor. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan bu eşsiz alan, tarih ile doğanın buluştuğu nadir noktalardan biri olarak öne çıkıyor.
Kommagene Krallığı’nın en önemli hükümdarlarından Kral I. Antiochos tarafından yaptırılan anıtsal mezar ve dev heykeller, tanrılarla kralların aynı seviyede tasvir edildiği sıra dışı bir inanç dünyasını yansıtıyor. Doğu ve batı teraslarında yer alan dev taş başlar, yüzyıllara meydan okuyarak günümüze kadar ulaşmış durumda.
Göbeklitepe, Karahantepe, Boncuklutepe gibi insan eliyle yapılmış en kadim yapılardan sonra dünyanın bilinen en eski yıldız haritası da yine Anadolu topraklarında yer alıyor.
Türkiye’nin kültür, tarih ve inanç turizminde keşfedilecek yerler konulu yazılarıma Adıyaman’ın Kahta ilçesindeki “Tanrıların tahtı” olarak da bilinen Nemrut Dağı ile devam ediyorum.
Tanrı olma, ölümsüzlüğe ulaşma peşinde olan zalimliği ve Balıklı Göl, diğer adı Halil-ür Rahman’da Hz. İbrahim’i ateşe attığı efsanesi ile de bilinen Babil hükümdarı Nemrut’un 400 yıl süren hayatından sonra adının anlamı gibi ölümsüz olamayıp gömüldüğü yer olarak bilinir.
Eski çağlarda Kommagene diye geçen, 2134 metre yüksekliğinde Adıyaman’ın Kahta ilçesinde yer alan sönmüş yanardağ Nemrut; dev heykelleri ve dağın üzerine bir dağ daha konmuş gibi duran Antiochos tümülüsü ile 1987’de UNESCO tarafından dünya mirası ilan edilip, 1988 yılında tesis edilen Nemrut Dağı Milli Parkı ile koruma altına alınmıştır.
Bu aslan figürü 175 cm yüksekliğinde, 240 cm genişliğinde ve 47-48 cm kalınlığındadır. Heykelin üzerine çizilen, her biri 16 ışından oluşan üç yıldızın Mars, Merkür ve Jüpiter’in izdüşümü olduğu; boynunda ise yeni ayın sembolü olan hilalin yer aldığı bilinmektedir.
19 ışın yayan yıldızla oluşturulan dizilim, yalnızca 25.000 yılda bir denk gelen ve sadece 17 dakika süren gezegen konumunu işaret etmektedir. Bu olağanüstü hizalanma; yıl, ay, gün ve hatta saat bilgisi verecek şekilde yorumlanmaktadır.
Yıldız haritasının dizilimine göre verilen tarih: MÖ 109 yılı, 14 Temmuz saat 19.37.
Bu tarih, farklı bilim insanları ve araştırmacılar tarafından tespit edilmiştir. Ancak bu tarihin neyi işaret ettiği hâlâ netlik kazanmamış, Nemrut’un çözülemeyen gizemlerinden biri olarak varlığını sürdürmektedir.
Ne yazık ki, tıpkı Göbeklitepe’de bulunan insan heykelinin çalınması gibi, karanlık ellerin Nemrut’ta da iz bıraktığı iddiaları bulunmaktadır.
2003 yılında başlayan restorasyon çalışmaları yabancı bir firmaya verilmiş, ancak kullanılan yanlış yöntemler nedeniyle aslan heykeli zarar görmüştür. Günümüzde bu eser, bir konteyner içerisinde muhafaza edilmekte olup, ziyaretçiler yalnızca eski fotoğraf ve çizimlere erişebilmektedir.
Nemrut’un bir diğer gizemi ise, kendisini tanrı ilan eden Kral Antiochos’tur. Antiochos’un hayali, yeni bir inanç sistemi kurarak ölümsüzlüğe ulaşmaktı. Bu doğrultuda yaptırdığı heykellerde; gökyüzünü kartal, yeryüzünü aslan ile simgelerken, doğu ile batıyı Pers ve Yunan mitolojisinin tanrıları olan Zeus, Apollon, Artagnes ve Kommagene figürleriyle birleştirmiştir. Kendisini de bu tanrıların yanında, ilk sırada konumlandırarak inanç sistemini ilan etmiştir.
Günümüzde bu heykeller, doğa şartlarının etkisiyle zarar görmüş; iki metreden büyük başları gövdelerinden ayrılarak çevreye dağılmış, gövdeleri ise on metreyi aşan yükseklikleriyle ayakta kalmaya devam etmektedir.
Antiochos’un mezarı olarak seçtiği bu alanda, doğu ve batı teraslarında kayalara kazınmış yaklaşık 200 satırlık yazıtlar yer almaktadır. Doğal aşınmalar nedeniyle bazı bölümleri okunamaz hâle gelmiş olsa da, bu yazıtlar dönemin inanç sistemine ışık tutmaktadır. Tümülüs ise adeta dağın üzerine insan eliyle yapılmış ikinci bir dağ görünümündedir.
2134 metre yükseklikte, zorlu doğa koşullarında, küçük taş parçalarının üst üste yığılmasıyla oluşturulan bu tümülüsün altında büyük bir sır sakladığına inanılmaktadır. Açılan tünellerin, kullanılan taşların yapısı nedeniyle sürekli kapanması sonucu çalışmalar durdurulmuştur.
Antiochos’un vasiyetinde ise dikkat çeken ifadeler yer alır. Heykellerin arkasında bulunan 327 satırlık yazıtta, kendisinden sonra burayı ziyaret edeceklerin düzeni bozmaması gerektiği vurgulanırken, aksi durumda ağır beddualar yer almaktadır:
“…her kim ki gelecekte burayı ziyaret edenlerden bu düzenin kutsal geçerliliğini bozarsa, zarar verirse ya da anlamını değiştirmeye kalkışırsa; kendisi ve soyu bütün tanrıların gazabına uğrasın…”
Zamanın ve depremlerin aşındırdığı Nemrut, tüm ihtişamına rağmen hâlâ ayakta ve ziyaretçilerini bekliyor.
6 Şubat 2023 depreminde hayatını kaybeden vatandaşlarımızı bir kez daha rahmetle anıyor, yakınlarına başsağlığı diliyorum.
Deprem sonrası bölgede tanıdığım insanlara tek tek ulaşıp acılarını paylaşmıştım. Bu vesileyle; misafirperverlikleriyle hafızamda yer eden Kadriye abla’ya, Kahta’da gece saatlerinde kendi yemeklerini benimle paylaşan esnafımıza, Kommagene Otel sahibi İrfan Çetinkaya ve tüm çalışanlarına, o güzel toprakların insanlarına bir kez daha teşekkür ediyor, bir daha böyle acıların yaşanmamasını diliyorum.
