Kopenhag 24 Ağustos 2026
Danimarka’da meslek eğitimi alan gençlerin önemli bir bölümü artık eğitimlerinin tamamı için tek bir işyerine bağlı kalamıyor. Özellikle teknoloji, inşaat ve ulaştırma alanlarında kısa süreli çıraklık sözleşmeleri hızla yayılıyor.
Danimarka’da bir genç marangoz, elektrikçi, mekanikçi, aşçı ya da başka bir meslek sahibi olmak istediğinde yalnızca okula gitmiyor. Eğitimin bir bölümünü okulda, bir bölümünü ise gerçek bir işyerinde çalışarak geçiriyor.
Yani öğrenci hem okuyor hem çalışarak mesleğini öğreniyor.
Bunun için bir şirketle eğitim sözleşmesi, yani uddannelsesaftale imzalaması gerekiyor.
Eskiden sistem nasıldı?
Normal sistemde öğrenci bir şirketle anlaşır ve eğitim sürecindeki işyeri dönemlerini büyük ölçüde aynı şirkette geçirirdi.
Bu sözleşme yalnızca birkaç aylık bir iş anlaşması değil. Öğrencinin mesleği öğrenmesinden şirket sorumlu oluyor; okul da eğitim sürecini takip ediyor.
Danimarka’da buna normal eğitim sözleşmesi deniyor.
2024 yılında bu tür normal sözleşmelerin ortalama süresi 26 ay oldu. Bu süre 2020’de ortalama 18 aydı. Ancak eğitimlerin uzunluğu mesleğe göre değiştiği için herkesin aynı süre boyunca aynı şirkette kaldığını söylemek mümkün değil.
Peki “kısa sözleşme” ne?
İşte tartışma burada başlıyor.
Kısa eğitim sözleşmesi, öğrencinin bütün eğitimini değil, yalnızca bir bölümünü kapsıyor.
Bu sözleşmelerin ortalama süresi 2024’te 12 aydı. 2020’de ise ortalama 9 aydı. Yani bugün “kısa sözleşme” denildiğinde çoğu zaman yaklaşık bir yıllık bir anlaşmadan söz ediliyor.
Örneğin bir genç marangozluk eğitimi alıyor.
Bir şirkette bir yıllık kısa sözleşme yaptı.
Bir yıl sonra sözleşme bitiyor.
Genç bu kez eğitiminin geri kalanını tamamlayabilmek için başka bir şirket bulmak zorunda kalabiliyor.
İşte eleştirilerin temelinde de bu var.
Neden şirketler kısa sözleşme yapıyor?
Kısa sözleşme şirketlere daha fazla esneklik sağlıyor.
Bir şirket genç bir çırağı birkaç yıl boyunca istihdam etme konusunda emin değilse, bütün eğitim sürecini kapsayan uzun bir sözleşme yerine daha kısa bir dönem için anlaşmayı tercih edebiliyor.
Bu şirket açısından daha kolay olabilir.
Ancak öğrenci açısından durum farklı.
Çünkü genç, sözleşmesi bittiğinde yeniden bir işyeri bulmak, başvurular yapmak ve yeni bir şirkette eğitimine devam etmek zorunda kalabiliyor.
Danimarka’nın değerlendirme kurumu EVA’nın daha önce yaptığı araştırmada, birden fazla kısa sözleşmeyle farklı şirketlerde çalışan öğrencilerin eğitimlerinin birbirine bağlanması konusunda daha fazla sorumluluk üstlendiği ortaya konmuştu.
Kısa sözleşmeler ne kadar arttı?
Danimarka Eğitim Bakanlığı’nın 2024 verilerine göre ülke genelinde yapılan eğitim sözleşmelerinin yüzde 16’sı kısa sözleşmeydi.
2020’de bu oran yüzde 14’tü.
Ancak asıl dikkat çeken rakam bazı sektörlerde ortaya çıkıyor.
Teknoloji, inşaat ve ulaştırma alanlarında kısa sözleşmelerin oranı yüzde 34’e yükseldi.
Yani bu alanlarda yapılan her üç eğitim sözleşmesinden yaklaşık biri kısa süreli. 2023’te bu oran yüzde 31’di.
Bu nedenle özellikle inşaat sektöründe konu ciddi biçimde tartışılıyor.
Gençler neden endişeli?
Çünkü bir genç meslek öğrenirken yalnızca “bir yerde çalışmış” olmak istemiyor.
Örneğin elektrikçi olmak isteyen bir öğrencinin eğitiminde belirli şeyleri öğrenmesi gerekiyor.
Bir şirkette kablo döşemeyi öğreniyor.
Başka bir şirkete geçtiğinde ise önceki şirkette öğrendiklerinin üzerine yeni bilgiler eklemesi gerekiyor.
Fakat her şirket öğrencinin eğitiminden aynı şekilde sorumlu olmayabiliyor.
Bu nedenle genç, birkaç farklı işyerinde çalışırken “Eğitimimde eksik kalan bölümleri nasıl tamamlayacağım?” sorusuyla karşı karşıya kalabiliyor.
EVA’nın araştırması da kısa sözleşmelerle farklı işyerlerinde çalışan çırakların, eğitimlerinin bütünlüğünü sağlama konusunda fazla sorumluluk taşıyabildiğine dikkat çekiyor.
Peki şirket bulamazsa ne oluyor?
Öğrencinin kısa sözleşmesi bittiğinde mutlaka ortada kalması gerekmiyor.
Eğer öğrencinin eğitim aldığı meslek dalında okulda uygulamalı eğitim imkânı varsa ve öğrenci gerekli şartları karşılıyorsa, yeni bir şirket bulana kadar okul üzerinden uygulamalı eğitimine devam edebiliyor.
Ancak bu imkân bütün eğitimlerde aynı şekilde bulunmuyor.
Ayrıca Danimarka’da 2020 yılında yapılan üçlü anlaşmayla, öğrencilerin çıraklık yeri bulma sorumluluğunun yalnızca gençlerin üzerinde kalmaması için meslek okullarına daha fazla sorumluluk verilmesi hedeflendi.
Sorun aslında “bir yıl” değil
Burada önemli olan nokta şu:
Sorun, kısa sözleşmenin tam olarak 12 ay olması değil.
Asıl tartışma, bir gencin mesleki eğitimini tamamlamak için neden tekrar tekrar yeni bir işyeri bulmak zorunda kalabildiği.
Normal sözleşmede öğrenci ile şirket arasında daha uzun süreli bir ilişki kuruluyor.
Kısa sözleşmede ise öğrenci bir şirkette eğitimini tamamladıktan sonra başka bir şirket arayabiliyor.
Bu nedenle sendikalar ve bazı eğitim uzmanları, kısa sözleşmelerin artmasının gençlerin eğitimindeki sürekliliği zorlaştırabileceği konusunda uyarıyor.
Danimarka’nın ihtiyacı olan şey ne?
Danimarka’da birçok sektörde nitelikli çalışan açığı bulunuyor.
Bu nedenle gençlerin elektrikçi, marangoz, mekanikçi, tesisatçı, aşçı ve benzeri meslekleri öğrenmesi büyük önem taşıyor.
Ancak bunun için yalnızca gençlerin bir işyerine yerleştirilmesi yeterli değil.
Önemli olan, gencin eğitiminin başından sonuna kadar ne öğreneceğinin belli olması ve bu eğitimi tamamlayabilmesi.
Kısa sözleşmelerin artması bu nedenle yalnızca bir “iş sözleşmesi” meselesi değil.
Bu, Danimarka’nın gelecekte ihtiyaç duyacağı nitelikli iş gücünü nasıl yetiştireceği konusunda da önemli bir tartışma.
Kaynaklar: Danimarka Çocuk ve Eğitim Bakanlığı, Danmarks Evalueringsinstitut (EVA),
