Bu kılavuz, Danimarka’nın siyasi yelpazesini —parti harfleri ve ana eğilimler dâhil— hızlıca kavramanıza yardımcı olmak için hazırlandı. Danimarka’da Geçen Hafta bülteninin hazırladığı siyasi parti rehberini tekrar yayınlıyoruz.
Danimarka siyaseti çok görüşlüdür. Danimarka’daki çok partili sistem ve düşük barajlar sık sık koalisyon hükümetleri anlamına gelir. Örneğin 2022 seçimleri sonrasında merkezde kurulan bir hükümet modeli (Sosyal Demokratlar A, Ilımlılar M ve Venstre/Danimarka Liberalleri V) öne çıkmıştır.
Çoğu zaman tek bir partinin yalnız başına çoğunluğu sağlayamadığı bu sistemde yalnızca hükümet ve muhalefet olarak düşünmek aldatıcı olabilir. Bu yüzden, yaklaşan Kasım 2025 yerel seçimleri şerefine bu parti rehberini hazırladık. 4 yıldır Danimarka’da yaşıyorsanız, sizin de bu seçimlerde oy kullanma hakkınız olabilir!
Siyasi Yelpaze ve 2022 Seçim Sonuçları
Partileri Tanıyalım!
A – Sosyal Demokratlar (Socialdemokratiet)
1871’den bu yana gelen “eski dörtlü” partiden biri olarak kurulan parti esasen işçileri temsil etmiştir. Sık sık iktidarda yer almış ve Danimarka refah modelinin gelişiminde başrol oynamıştır. 1990’larda neoliberalizmi benimseyerek, uluslarası ticaret ve serbest piyasalara uyumlu bir rota değişikliğine gitmişlerdir. Şu anda 50 koltuk ile parlamentonun en büyük partisidir. Liderleri Mette Frederiksen, Ilımlılar ve Venstre ile merkez koalisyon hükümetini yönetmektedir.
Kilit Politikaları:
- Ağır işlerde çalışanlar için erken emeklilik hakkına odaklanma.
- Mesleki eğitimi güçlendirme ve Yüksek Lisans programlarını 2 yıldan 1 yıla indirme.
- Ukrayna’ya güçlü destek ve savunmaya GSYİH’nin %5’ini ayırma taahhüdü.
- Gözetimi artırarak güvenliği güçlendirme.
- Resmi tatillerden biri olan Büyük Dua Günü’nü (Store Bededag) kaldırarak işgücü arzını artırma.
- Uluslararası işçilerin yaşam koşullarını iyileştirme.
- Göçmenliğe karşı sağ muhalefetle benzer şekilde çekimser bir tutum benimseme.
B – Sosyal Liberal Parti (Radikale Venstre)
1905’te Venstre’den ayrılarak kurulan parti, Danimarka siyasetinde kilit bir merkez parti olmuştur. Ekonomi politikasında merkez sağda, çevre, göç ve eğitim gibi konularda ise merkez solda yer alır. Son seçimlerde tarihinin en düşük oylarından birini almış, ardından Martin Lidegaard yeni lider olmuştur. Şu anda parlamentoda 6 koltukları bulunmaktadır.
Kilit Politikaları:
- Aile birleşimi şartlarını hafifletmek gibi adımlarla Danimarka’yı uluslararası çalışanlar için daha cazip hale getirme.
- Danimarka’nın 2040’a kadar saldığından daha fazla CO2 emmesini sağlama.
- Tarım, ulaşım ve hava yolculuğuna CO2 vergileri getirme.
- Gelir ve işletme vergilerini düşürme.
C – Muhafazakâr Parti (Det Konservative Folkeparti)
Resmi olarak 1916’da kurulsa da kökleri 1880’lere dayanan parti, tarihsel olarak toprak sahiplerini ve kasaba halkını temsil etmiştir. Liderleri Søren Pape Poulsen’in 2024’te zamansız vefatının ardından iş kadını Mona Juul liderliği devralmıştır. Şu anda parlamentoda 10 koltukları bulunmaktadır.
Kilit Politikaları:
- Çalışma, miras, araba ve konut üzerindeki vergileri azaltma.
- Daha fazla polis ve daha sert cezalarla hukuka saygıyı güvence altına alma.
- Yabancı işçileri çekmek için ülkeleri ‘trafik ışığı’ sistemine göre kategorize eden bir katmanlı sistem oluşturma.
- Okul alarında sigaraların yasaklanması ve tütün ürünlerine vergi getirilmesi.
F – Yeşil Sol (Socialistisk Folkeparti)
1959’da reformist bir sosyalist parti olarak kurulmuştur. Geleneksel olarak bir hükümet partisi olmasa da, 2011-2014 arasında kısa bir süre koalisyonda yer almıştır. Pia Olsen Dyhr liderliğinde bir “etki partisi” rolü üstlenmişlerdir. Şu anda parlamentoda 15 koltukları bulunmaktadır.
Kilit Politikaları:
- Çocuklar ve gençler için ücretsiz terapi.
- Danimarka’nın 2040’a kadar CO2-nötr olması.
- Tarımda CO2 vergisi getirme ve çevreyi daha sıkı koruma.
- Eşitsizlik ile mücadele adına varlık vergisi ve kurumlar vergisini yükseltme.
H – Vatandaşların Partisi (Borgernes Parti)
Ocak 2025’te, aşırı sağcı popülist Nye Borgerlige partisinin (Yeni Burjuva) liderliğinden ihraç edilen Lars Boje Mathiesen tarafından kurulmuştur. Partinin tek milletvekili kendisidir.
Kilit Politikaları:
- Devletin insanların hayatında daha küçük bir rol oynaması.
- Suç işleyen yabancıların sınır dışı edilmesi.
- Vergileri, yasakları ve bürokrasiyi azaltma.
- Danimarka’ya ABD’de Trump tarzında bir politika getirme.
I – Liberal İttifak (Liberal Alliance)
Danimarka’nın en liberteryen (özgürlükçü) partisi 2007’de kurulmuştur. Gençlik kolları lideri Alex Vanopslagh’ın yönetimi devralması ve sosyal medyayı etkin kullanmasıyla popülaritesini yeniden kazanmıştır. Şu anda parlamentoda 15 koltukları bulunmaktadır.
Kilit Politikaları:
- Vergileri önemli ölçüde düşürme ve kamu sektörünü küçültme.
- Her yeni yasa çıkarıldığında iki yasanın kaldırılması.
- Çalışma izni için maaş eşiğini düşürme. Kalıcı oturum için başvuru ücretini yükseltme.
- Okullarda ibadet odalarının kapatılması.
- Nükleer enerji kullanım olasılığını araştıracak bir komisyon kurulması.
M – Ilımlılar (Moderaterne)
2022’de geçmiş Başbakan Lars Løkke Rasmussen tarafından kurulmuştur. Løkke, Venstre’dan (Danimarka Liberalleri’nden) ayrıldıktan sonra geleneksel blok siyasetini kırmak amacıyla bu partiyi kurmuştur. Şu anda Mette Frederiksen hükümetinde Dışişleri Bakanı olarak görev yapmaktadır.
Kilit Politikaları:
- Yılda 2,5 milyon kron’dan fazla kazananlar için ek %5’lik bir “süper üst vergi dilimi” getirme.
- Kurumlar vergisi indirimleriyle girişimleri güçlendirme stratejisi.
- Tüm gençler için zorunlu askerlik yerine bir “zorunlu hizmet” getirerek kamu kurumlarında 6 ay çalışma şartı getirmek.
O – Danimarka Halk Partisi (Dansk Folkeparti)
1995’te kurulan parti, özellikle Müslüman göçü konusundaki popülist söylemleriyle büyümüştür. Yeni sağ partilerin ortaya çıkmasıyla rekabette zorlanmışlardır. Mevcut lideri Morten Messerschmidt’in 7 koltuklu bir parlamento grubu bulunmaktadır.
Kilit Politikaları:
- Sınırların göçmenlere ve sığınmacılara kapatılması.
- Vatandaşlık almanın çok daha zorlaştırılması.
- Yaşlıların koşullarının iyileştirilmesi ve daha yüksek emekli maaşı.
- AB’ye karşı çıkma ve alternatifler arama.
V – Venstre, Danimarka Liberal Partisi
1870’de kurulan ve tarihsel olarak çiftçileri temsil eden partidir. Son yıllarda birçok iç mücadele yaşamıştır. Yine de 23 koltuk ile parlamentonun en büyük ikinci partisidir ve merkez hükümetin bir parçasıdır. Liderleri Troels Lund Poulsen Savunma Bakanıdır.
Kilit Politikaları:
- İkinci çocuk için tüp bebek tedavisine ücretsiz erişim sağlama.
- Yabancılar için ya çalışma ya da okuma zorunluluğu olan bir “zorunlu hizmet” getirmek.
- Yeşil büyümeye büyük yatırımlar yapma.
Æ – Danimarka Demokratları (Danmarksdemokraterne)
2022’de eski Göç ve Entegrasyon Bakanı Inger Støjberg tarafından kurulmuştur. Støjberg, görev süresi esnasında sığınmacı çiftleri yasadışı olarak ayırmaktan mahkum olduktan sonra kendi partisini kurmuştur. Şu anda 16 koltuk ile parlamentonun en büyük 3. partisidir.
Kilit Politikaları:
- Sığınmacılar ve göçmenler için sosyal yardımları düşürme.
- Kırsal alanlardaki koşulları iyileştirme.
- Tarımda CO2 vergisine şiddetle karşı çıkma.
Ø – Kızıl-Yeşil İttifak (Enhedslisten)
1989’da solcu partilerin birliği olarak kurulmuştur. Resmi bir parti lideri yoktur, fiili liderleri siyasi sözcüleri olan Pelle Dragsted’dir. Parlamento grubu 9 üyeden oluşmaktadır.
Kilit Politikaları:
- Büyük servet, miras ve hisse senetleri üzerindeki vergileri artırarak eşitsizliği azaltma.
- 2040’a kadar yüksek bir CO2 vergisi ile iklim nötrlüğü.
- Refah ve sağlık hizmetlerinin özelleştirilmesini durdurma.
- Danimarka’ya taşınmanın önündeki engellerin çoğunu kaldırma.
Å – Alternatif (Alternativet)
2013’te eski Sosyal Liberal Uffe Elbæk tarafından deneysel bir ruhla kurulmuştur. Partinin ana amacı, blok siyasetini kırmaktı. Bugün, güçlü bir çevre odaklı merkez soldaki yeşil partidir. 2021’den beri lideri Franciska Rosenkilde’dir. Parlamentoda 6 koltukları bulunmaktadır.
Kilit Politikaları:
- Danimarka’ya evrensel temel gelir getirme.
- Organize suçu kırmak için ticari esrarı yasallaştırma.
- Sığınmacıların koşullarını iyileştirme.
- Sürdürülebilir kalkınma için teşvikler içeren farklılaştırılmış bir kurumlar vergisi getirmek.
Küçük Partiler
S – Slesvig Partisi (Slesvigsk Parti)
Güney Danimarka’daki Alman azınlığını temsil eden Slesvig Partisi 1920’de kurulmuştur. 60’lı yıllardan beri parlamentoya giremeyen parti günümüzde yalnızca yerel siyasette etkindir. Parti Tønder, Aabenraa, Sønderborg ve Haderslev belediyelerinde faaliyet gösterir. Slesvig Partisi temelde azınlık haklarını ve kültürel varlığı korumak için çalışır, AB düzeyinde daha yakın teması savunur.
K – Hıristiyan Demokratlar (Kristendemokraterne)
II. Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’da yayılan Hıristiyan Demokrat hareketinin Danimarka’da temsilcisi 1970’li yıllarda kurulmuştur. Parlamentoda çok sık görülmeyen bu parti Danimarka genelinde yerel seçimler için adaylar çıkartır ve şu anki dönemde en çok temsil edildiği şehir orta Yülend’deki Ringkøbing-Skjern belediyesidir. İnsancılığı ve Hıristiyanlığı baz alan parti toplum bilinci ve inanç özgürlüğü üzerine politika yürütür ancak kürtaj ve ötanazi gibi konularda oldukça çekimserdir.
Q – Serbest Yeşiller (Frie Grønne)
Alternatif’in kurucularından Uffe Elbæk parti liderliği mücadelesini kaybettikten sonra 2020 yılında Sikandar Siddique ve Niko Grünfeld eşliğinde yeni bir parti kurmuştur. 2022’de meclise girmeyi başaramamış parti yerel seçimlerde ilerleme kaydetmeyi bekliyor. Serbest Yeşiller, yeşil politikanın yanı sıra çokkültürlülüğü savunarak Danimarka’da artan ırkçılığa karşı mücadeleyi temel bir değer olarak benimsemiştir.
R – Devrimci Komünist Partisi (Revolutionært Kommunistisk Parti)
Troçkist parti 2024’te kurulmuştur. Temelde Troçkist organizasyon Socialistisk Standpunkt’un Kızıl-Yeşil İttifak ile ters düşen hizbinin kurduğu bir partidir. İlk kez bu seçimlere katılacak parti temelde Troçkizm şeklinde sosyalizmi benimser, kapitalizme karşıdır, yeşil politika izler ve devrim çağrısı yapar.
N – Demokratlar (Demokraterne)
“Bütün Danimarka Yaşamalı” sloganını kullanan bu yeni parti Pan-İskandinav ortaklığı destekler ve AB karşıtıdır. İç siyasette diş sağlığının ücretsizleştirilmesi, güçlü bir kamu sektörünü ve Danimarka’da adalet ve insan haklarının korunmasını savunur. Dış politikada ise Barışçılığı, Filistin’in devlet olarak tanınmasını ve en çarpıcısı Kuzey ülkelerinin kendi aralarındaki Nordik Konseyi’ni Avrupa Birliği’nin ve NATO’nun önüne çekerek Birleşmiş İskandinav Devletleri’nin kurulmasını savunur.
Yeni Osdherred Partisi (Nyt Odsherred)
Yalnızca kuzeybatı Sjælland’deki Odsherred belediyesinde aktif bu parti deniz ticaretindeki önemini kaybeden bölgeyi canlı tutmaya yönelik çalışır. Venstre’dan ayrılan politikacı Karina Vincentz partinin lideridir ve şu an aynı zamanda Odsherred’in belediye başkanıdır.
Kuzey Atlantik Koltukları ve Bağımsızlar
Anayasa değişikliği uyarınca Grönland ve Faroe Adaları’nın Danimarka Parlamentosu’nda ikişer koltuğu bulunur. Bu sandalyeler genellikle kendi bölgelerinin çıkarlarına odaklanan yerel partilere aittir.
Ayrıca, şu anda parlamentoda partilerinden ayrılan veya ihraç edilen 5 bağımsız milletvekili bulunmaktadır.
Sonuç
Danimarka’nın siyasi sistemi uzlaşma ve işbirliği kültürü üzerine kuruludur. İstikrarlı hükümetler çoğu zaman farklı ideolojik çizgiler arasında köprü kurulmasını gerektirir; bu da siyaseti hem dinamik hem de zaman zaman karmaşık kılar.
Belediye meclisleri düzeyinde bile çok partili koalisyonlar demokrasisi her şehrin kendine has bir idare biçimi olması anlamına geliyor.
Son olarak, Danimarka’da Geçen Hafta sayfamızı takibe alarak, partilerin içersindeki uluslarası ve Türk kökenli adayları ve vaatlerini de öğrenebilirsiniz.
