Kopenhag 9 Ağustos 2026
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın Mekke’de imzaladığı Ortak Savunma Anlaşması, taraflardan birine yapılacak silahlı saldırının diğerlerine de yapılmış sayılmasını öngörüyor. Ankara anlaşmanın hiçbir ülkeyi hedef almadığını açıklarken, bölgedeki savaşlar ve hızla değişen güç dengeleri “Türkiye neden şimdi böyle bir ittifaka dahil oldu?” sorusunu gündeme taşıdı.
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında Mekke’de imzalanan yeni Ortak Savunma Anlaşması, Ortadoğu ve Güney Asya’daki güvenlik dengeleri açısından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın açıklamasına göre anlaşmanın temel prensibi, üç ülkeden birine yönelik silahlı saldırının üçüne yönelik kabul edilmesi. Bu yönüyle anlaşma, teknik olarak NATO’nun kolektif savunmayı düzenleyen 5. maddesine benzetiliyor.
Ancak bu durum, Türkiye’nin herhangi bir saldırı halinde otomatik olarak savaşa gireceği anlamına gelmiyor. Verilecek desteğin niteliği ve kapsamı, saldırının koşullarına göre tarafların yapacağı değerlendirmeler ve istişarelerle belirlenecek.
Anlaşma neden şimdi imzalandı?
Ankara’ya göre anlaşmanın hazırlıkları yeni başlamadı. Hakan Fidan, sürecin yaklaşık üç yıldır devam ettiğini söyledi. Bu nedenle anlaşmayı yalnızca son günlerdeki gelişmelerin sonucu olarak görmek doğru olmayabilir.
Ancak anlaşmanın imzalandığı zamanlama da göz ardı edilemiyor.
Pakt, İran savaşı, Körfez’deki füze ve güvenlik gerilimi, Kızıldeniz’deki saldırılar ve bölgedeki askeri dengelerin yeniden şekillendiği bir dönemde imzalandı. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan böylece mevcut ikili ilişkilerin ötesine geçen yeni bir güvenlik mekanizması kurmuş oldu.
Suudi Arabistan ne kazanıyor?
Anlaşmanın en önemli taraflarından biri kuşkusuz Suudi Arabistan.
Riyad, uzun yıllardır güvenliğinde ABD’ye büyük ölçüde dayanıyordu. Ancak bölgedeki son gelişmeler, Körfez ülkelerini kendi güvenlik mekanizmalarını güçlendirmeye yöneltti.
Pakistan, büyük ve deneyimli bir orduya sahip olmasının yanı sıra nükleer silahlara sahip tek Müslüman ülke. Türkiye ise NATO’nun en büyük askeri güçlerinden biri ve savunma sanayisini hızla büyüten bir ülke.
Bu nedenle Suudi Arabistan açısından Türkiye ve Pakistan’la aynı savunma çerçevesinde yer almak, hem askeri caydırıcılığını hem de bölgesel pazarlık gücünü artırabilecek bir adım olarak görülüyor.
Pakistan ne kazanıyor?
Pakistan açısından anlaşma, Ortadoğu’daki askeri ve siyasi ağırlığını güçlendirme fırsatı sunuyor.
Pakistan ile Suudi Arabistan arasında 2025 yılında zaten karşılıklı savunma ilişkisini güçlendiren bir anlaşma imzalanmıştı. Yeni Mekke anlaşmasıyla Türkiye’nin de aynı güvenlik çerçevesine dahil edilmesi, Pakistan’ın yalnızca Güney Asya’da değil, Körfez ve Ortadoğu’daki rolünü de genişletiyor.
Ancak bunun Pakistan açısından bir riski de bulunuyor: Ülke, kendi sınırlarından uzaktaki Ortadoğu çatışmalarına daha fazla dahil olabilecek yeni sorumluluklarla karşı karşıya kalabilir.
Peki Türkiye bu anlaşmaya neden girdi?
Türkiye açısından anlaşmanın birkaç önemli boyutu bulunuyor.
İlk olarak Ankara, son yıllarda Ortadoğu’da yalnızca siyasi değil, askeri ve ekonomik olarak da daha etkin bir rol üstlenmeye çalışıyor. Suudi Arabistan ve Pakistan gibi iki önemli bölgesel aktörle kurulan savunma işbirliği, Türkiye’ye yeni bir diplomatik ve stratejik alan açıyor.
İkinci olarak anlaşma, Türk savunma sanayisi için de yeni fırsatlar yaratabilir. Ortak tatbikatlar, savunma teknolojileri, silah sistemleri, eğitim ve askeri işbirliği gibi alanların genişlemesi bekleniyor.
Üçüncü ve belki de en kritik nokta ise Türkiye’nin bölgesel güç dengelerinde yalnız hareket etmek yerine yeni bir güvenlik ekseni oluşturmaya çalışması.
Bu anlaşma İran’a karşı mı?
Resmi olarak hayır.
Hakan Fidan, anlaşmanın İran’a veya başka herhangi bir ülkeye karşı kurulmadığını açıkça söyledi. Ankara, anlaşmanın savunma ve caydırıcılık amacı taşıdığını vurguluyor.
Ancak dış politika ve güvenlik anlaşmalarında yalnızca resmî açıklamalara değil, bölgesel şartlara da bakmak gerekiyor.
İran’ın hemen yanı başındaki Suudi Arabistan, nükleer güce sahip Pakistan ve NATO üyesi Türkiye’nin ortak bir savunma mekanizmasında bir araya gelmesi, ister istemez Tahran’da ve diğer bölge ülkelerinde yakından takip edilecek.
ABD bu anlaşmanın neresinde?
Burada en çok tartışılan sorulardan biri de bu.
Şu ana kadar kamuoyuna açıklanmış bilgiler, ABD’nin anlaşmayı planladığını veya Türkiye’yi bu pakta yönlendirdiğini gösteren somut bir kanıt ortaya koymuyor. Bu nedenle “ABD önce Suudi Arabistan’la plan yaptı, ardından Pakistan ve Türkiye bu plana dahil edildi” iddiasını kesin bilgi olarak sunmak doğru değil.
Ancak ABD’nin bölgedeki güvenlik sisteminin dönüşümünden tamamen bağımsız olduğunu söylemek de mümkün değil. Washington, on yıllardır Körfez güvenliğinin en önemli aktörlerinden biri. Suudi Arabistan’ın ABD ile yakın savunma ilişkileri sürerken, Türkiye NATO üyesi ve Pakistan da ABD, Çin ve Körfez ülkeleri arasında karmaşık bir denge politikası yürütüyor.
Dolayısıyla yeni anlaşma, ABD’nin dışında kurulmuş tamamen bağımsız bir yapı olarak görülse bile, Washington’un bölgesel çıkarlarından ve güvenlik politikalarından ayrı değerlendirilemez.
Türkiye hangi riskleri üstleniyor?
Anlaşmanın Türkiye için en hassas yönü burada ortaya çıkıyor.
“Birine saldırı, üçüne saldırı sayılır” ilkesi, Türkiye’yi teorik olarak Suudi Arabistan veya Pakistan’ın karşı karşıya kalabileceği ciddi bir askeri krizin içine çekebilecek yeni bir siyasi ve askeri çerçeve oluşturuyor.
Örneğin Suudi Arabistan’ın doğrudan dahil olduğu bir çatışma, Türkiye’yi diplomatik veya askeri destek vermesi yönünde ciddi baskı altına alabilir.
Benzer şekilde Pakistan’ın Hindistan’la yaşadığı yeni bir kriz de Ankara açısından hassas bir sınav oluşturabilir.
Anlaşmanın ayrıntıları henüz kamuoyuna açık biçimde ortaya konulmadığı için, Türkiye’nin hangi koşullarda ne tür bir yükümlülük üstlendiği konusunda soru işaretleri bulunuyor.
Asıl soru: Türkiye yeni bir ittifaka mı giriyor?
Mekke’deki anlaşma, yalnızca üç ülkenin savunma işbirliği yapmasından daha büyük bir gelişmeye dönüşebilir.
Fidan, anlaşmanın başka ülkelere de açık olabileceğini ve Mısır’ın gelecekte katılımının gündeme gelebileceğini söyledi. Bu da Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan merkezli daha geniş bir bölgesel güvenlik blokunun oluşabileceği anlamına geliyor.
Ancak Türkiye açısından temel soru şu:
Bu yeni ittifak Türkiye’nin güvenliğini ve bölgesel etkisini artıracak mı, yoksa Ankara’yı doğrudan taraf olmadığı yeni savaşların ve krizlerin içine mi çekecek?
Şimdilik kesin olan, Mekke’de atılan imzanın yalnızca sembolik bir diplomatik adım olmadığı.
Bölgedeki savaşlar, İran-Suudi Arabistan gerilimi, Kızıldeniz ve Körfez’deki güvenlik sorunları, Pakistan’ın askeri kapasitesi ve Türkiye’nin bölgesel rol arayışı düşünüldüğünde, bu anlaşma önümüzdeki dönemde Ortadoğu’daki güç dengelerinin en önemli başlıklarından biri olmaya aday görünüyor.
Kaynaklar: Reuters, Al Jazeera, ABC News, Atlantic Council ve anlaşmaya ilişkin tarafların açıklamaları.
