Oslo, 4 Ocak 2026
Sefa M. Yürükel
Amerika Birleşik Devletleri’nin, Venezuela’nın görevdeki Devlet Başkanı Nicolás Maduro’yu ve eşini zorla ülke dışına çıkarması, uluslararası hukuka göre tartışmasız biçimde bir suçtur. Bu eylem ne diplomatik bir girişim, ne de meşru bir güvenlik operasyonudur. Bu, devlet eliyle işlenmiş bir adam kaçırma fiili, başka bir ifadeyle uluslararası haydutluktur.
Bu olay gerçekleşmiştir. Dolayısıyla konu bir “iddia” değil, hukuki ve siyasi sonuçları olan fiili bir eylemdir.
Egemen Bir Devlete Karşı Açık Saldırı
Birleşmiş Milletler Şartı’nın temel ilkeleri nettir ve yoruma açık değildir. Bir devletin, başka bir devletin görevdeki başkanını ve eşini zorla kaçırması;
• Egemenlik ilkesinin,
• İç işlerine karışmama kuralının,
• Güç kullanma yasağının,
açık ve ağır ihlalidir.
Bu tür bir eylem, devletler arası ilişkilerde savaş hali dışında dahi kabul edilemez. Savaş halinde bile devlet başkanlarının zorla kaçırılması, uluslararası hukuka göre suçtur. Barış zamanında yapılması ise suçu daha da ağırlaştırır.
Bu, Venezuela’ya karşı işlenmiş bir saldırı olmanın ötesinde, BM düzenine karşı işlenmiş bir suçtur.
Mafya Yöntemleriyle Devlet Yönetimi
Bu eylemin karakteri açıktır:
Hukuk yoktur.
Mahkeme kararı yoktur.
Uluslararası yetki yoktur.
Yerine konulan şey şudur: çıplak güç ve zorbalık.
Bu yöntemler, hukuk devleti davranışı değil; mafya örgütlerinin kullandığı yöntemlerdir. Bir devletin bu yöntemleri kullanması, onu hukuki meşruiyetten tamamen çıkarır ve suç örgütü mantığıyla hareket eden bir aktöre dönüştürür.
Trump, Rubio ve Tüm Sorumluların Bireysel Suçu
Uluslararası hukuk, “devlet yaptı” gerekçesinin arkasına saklanılmasına izin vermez. Bu operasyonun;
• Dönemin ABD Başkanı Donald Trump,
• ABD yönetimi içindeki üst düzey siyasi aktörler (Marco Rubio dahil),
• İlgili sivil ve askeri yetkililer,
tarafından planlandığı ve yürütüldüğü açıktır.
Bu kişiler bireysel cezai sorumluluk taşımaktadır.
Roma Statüsü uyarınca:
• Zorla alıkoyma,
• Devlet başkanına yönelik hukuka aykırı saldırı,
• Egemen bir devletin siyasi yapısına cebren müdahale,
uluslararası suçtur. Görev, unvan veya “süper güç” olmak bu suçları ortadan kaldırmaz.
Uluslararası Ceza Mahkemesi ve Tutuklama Zorunluluğu
Bu noktada Birleşmiş Milletler üyesi devletlerin önünde bir tercih vardır:
Ya hukuku savunacaklar,
ya da hukukun sadece zayıflar için geçerli olduğunu ilan edecekler.
Yapılması gereken açıktır:
• Uluslararası Ceza Mahkemesi derhal yargılama sürecini başlatmalıdır.
• Sorumlu siyasi, sivil ve askeri kişiler hakkında uluslararası tutuklama kararları çıkarılmalıdır.
• BM üyesi devletler bu kararları tanıyacaklarını ve uygulayacaklarını ilan etmelidir.
Aksi halde BM sistemi fiilen çökmüş sayılır.
Sonuç: Bu Bir Venezuela Meselesi Değildir
Bu olay, tek başına Venezuela ile ilgili değildir. Bugün bir ülkenin devlet başkanı kaçırılabiliyorsa, yarın herhangi bir ülkenin lideri aynı akıbetle karşılaşabilir. Bu durum, uluslararası düzenin artık hukuka değil, zorbalığa dayandığını gösterir.
Uluslararası hukuk ya herkes için bağlayıcıdır,
ya da hiç kimse için yoktur.
ABD’nin bu eylemi, tarihe bir “dış politika hamlesi” olarak değil, uluslararası bir suç olarak geçmiştir.
KAYNAKÇA
Birleşmiş Milletler Şartı, 26 Haziran 1945, San Francisco.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Declaration on Principles of International Law concerning Friendly Relations and Co-operation among States, GA Res. 2625 (XXV), 1970.
Uluslararası Adalet Divanı, Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v. United States of America), Merits, Judgment, ICJ Reports, 1986.
Uluslararası Adalet Divanı, Arrest Warrant of 11 April 2000 (Democratic Republic of the Congo v. Belgium), Judgment, ICJ Reports, 2002.
Uluslararası Ceza Mahkemesi, Roma Statüsü, 17 Temmuz 1998.
Cassese, Antonio. International Law. 2nd ed., Oxford University Press, 2005.
Cassese, Antonio. International Criminal Law. Oxford University Press, 2008.
Shaw, Malcolm N. International Law. 9th ed., Cambridge University Press, 2021.
Brownlie, Ian. Principles of Public International Law. 7th ed., Oxford University Press, 2008.
Akande, Dapo. “Immunities of State Officials and International Crimes.” European Journal of International Law, Vol. 21, No. 4, 2010.
Crawford, James. Brownlie’s Principles of Public International Law. 9th ed., Oxford University Press, 2019.
Bassiouni, M. Cherif. Introduction to International Criminal Law. 2nd ed., Brill, 2013.
United Nations General Assembly, Definition of Aggression, GA Res. 3314 (XXIX), 1974.
Kelsen, Hans. Principles of International Law. 2nd ed., Holt, Rinehart and Winston, 1966.
Simma, Bruno (ed.). The Charter of the United Nations: A Commentary. 3rd ed., Oxford University Press, 2012.
