Kopenhag 4 Eylül 2026
Tülay Çetinkaya Saraçoğlu
New York’taki kapalı Hasidik Yahudi topluluğunun yaşamını 48 saat boyunca görüntüleyen Türk belgeselci Ruhi Çenet’in videosu milyonlarca kişiye ulaştı. Belgeselin ardından ABD’de sosyal yardımlar, vergi muafiyetleri ve kamu kaynaklarının kullanımı yeniden tartışma konusu oldu.
Ruhi Çenet, dünyanın farklı ülkelerini ve sıra dışı topluluklarını yerinde inceleyen Türk YouTuber ve belgesel içerik üreticilerinden biri. 1990 doğumlu Çenet, 2012’den bu yana YouTube’da içerik üretiyor ve özellikle dış dünyaya kapalı ya da hakkında fazla bilgi bulunmayan toplulukları yakından tanıtan çalışmalarıyla geniş bir izleyici kitlesine ulaşıyor.
Çenet bu kez Amerika Birleşik Devletleri’ne, New York’taki Hasidik Yahudi topluluklarını incelemek için gitti.
“America’s Most Secretive Jewish Community: Hasidic Jews – 48 Hours Inside” başlıklı çalışmasında Çenet, Hasidiklerin günlük yaşamını, aile yapısını, dini kurallarını, eğitim anlayışını ve modern teknolojiyle ilişkilerini gözlemledi.
Belgeselin yayınlanmasının ardından video yalnızca Türkiye’de değil, Amerika’da da geniş bir tartışmanın konusu oldu. Özellikle sosyal medyada bazı Amerikalı kullanıcılar, Hasidik toplulukların sosyal yardım sistemlerinden ve vergi düzenlemelerinden nasıl yararlandığını sorgulamaya başladı.
Amerika’da yaşayan bir Türk vatandaşının sosyal medyada yaptığı değerlendirme de tartışmanın dikkat çeken ifadelerinden biri oldu.
“Özellikle Hristiyan ve beyaz Amerikalılar müthiş derecede öfkeli. Yeni farkına varıyorlar. Oradaki vatandaşlara 75.000 dolar aile yardımı, yemek yardımı ve vergi indirimi sağlandığını yeni fark ettiler.”
Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor.
“Her Hasidik aileye devlet tarafından yılda 75 bin dolar veriliyor” şeklinde kesinleşmiş bir resmi veri bulunmuyor. Sosyal medyada dolaşan 75 bin dolarlık rakamın, farklı sosyal yardım, sağlık desteği, vergi avantajları ve benzeri kamu desteklerinin toplam ekonomik değerine ilişkin hesaplamalardan türetildiği ileri sürülüyor.
Dolayısıyla tartışmanın merkezindeki rakamı doğrudan “Hasidik ailelere ödenen devlet parası” olarak sunmak yanıltıcı olabilir.
New York’ta belirli şartları karşılayan dini, eğitimsel ve hayır amaçlı kâr amacı gütmeyen kuruluşlara emlak vergisi muafiyeti uygulanabiliyor. Bu düzenlemeler yalnızca Hasidik Yahudilere yönelik değil; yasal şartları karşılayan farklı dini ve nonprofit kuruluşları da kapsıyor.
Çenet’in belgeseli ise bu karmaşık konuyu daha geniş bir kitleye taşıdı.
Hasidik Yahudiler, Yahudiliğin Ortodoks gelenekleri içinde yer alan ve dini kuralları günlük yaşamın merkezine koyan topluluklardan oluşuyor. New York ve çevresinde, özellikle Brooklyn ve Rockland County gibi bölgelerde büyük Hasidik topluluklar bulunuyor.
Çenet’in çalışmasının dikkat çekmesinin nedenlerinden biri de bu toplulukların dış dünyaya karşı oldukça kapalı bir yaşam sürmeleri. Belgesel, izleyicilere bu yaşam biçimini doğrudan topluluğun bulunduğu mahallelerde gözlemleme fırsatı sundu.
Amerika’daki tartışmanın ise yalnızca Hasidik Yahudilerle ilgili olmadığı görülüyor. Tartışmanın diğer tarafında dini özgürlük, devlet yardımları, vergi muafiyetleri, eğitim sistemi ve kamu kaynaklarının nasıl kullanılması gerektiği gibi daha geniş sorular bulunuyor.
Ruhi Çenet’in New York yolculuğu böylece yalnızca bir YouTube belgeseli olmaktan çıktı; Amerika’da sosyal medya üzerinden kamu yardımları ve vergi sistemi üzerine yeni bir tartışmanın da fitilini ateşledi.
Kaynaklar: Ruhi Çenet YouTube kanalı; New York State Department of Taxation and Finance; ABD sosyal yardım programlarına ilişkin resmi bilgiler; konuya ilişkin ABD ve Türkçe basında yayımlanan haberler.
